Czy zdarza ci się wejść na zebranie i wyczuć atmosferę, która tam panuje? Albo odczuwać coś w brzuchu przed spotkaniem z szefem, co później okazuje się trafnym przeczuciem? Albo wychwycić słowa, które nigdy nie zostały wypowiedziane?
Zanim zagłębimy się w neuronaukowe wyjaśnienia, warto najpierw wyjaśnić, czym jest intuicja. Intuicja bywa często błędnie rozumiana jako coś całkowicie irracjonalnego lub wręcz mistycznego, stojącego w opozycji do rozumu i logiki. Badania naukowe przedstawiają intuicję jako formę szybkiego, nieświadomego przetwarzania informacji, jako zdolność mózgu do integrowania ogromnych ilości wcześniejszych doświadczeń oraz danych zmysłowych w celu formułowania szybkich osądów i ocen bez udziału świadomego, celowego rozumowania.
Typy intuicji
Według amerykańskiego instytutu Heart Math istnieją trzy rodzaje intuicji. W ksiazce „The intuitive Heart” R. McCraty, Ph.D., opublikowanej przez ten instytut, rozróżnione zostały trzy typy:
Pierwszy typ intuicji, często nazywany wiedzą ukrytą lub uczeniem ukrytym, odnosi się zasadniczo do wiedzy, którą zdobyliśmy w przeszłości, lecz albo o niej zapomnieliśmy, albo nie zdawaliśmy sobie sprawy, że ją przyswoiliśmy. W tym kontekście mózg dopasowuje wzorce nowych problemów lub wyzwań do ukrytych wspomnień (pamięci utajonej) opartych na wcześniejszych doświadczeniach. Jest to tak zwane nieświadome przetwarzanie poznawcze - niezwykła zdolność mózgu do przetwarzania informacji poza naszą świadomą percepcją. Chociaż często myślimy o podejmowaniu decyzji jako o świadomym i racjonalnym procesie, znaczna część pracy naszego umysłu odbywa się „pod powierzchnią” świadomości.
Badania pokazują, że mózg nieustannie analizuje napływające dane zmysłowe, wspomnienia i emocje, tworząc przewidywania oraz hipotezy, bez zdawania sobie z tego sprawy. To nieświadome przetwarzanie umożliwia szybkie reakcje i sprawia, że pojawia się poczucie intuicji, zanim będziemy potrafili wyjaśnić, skąd wziął się nasz osąd lub decyzja.
Drugi typ intuicji to to, co nazywamy wrażliwością energetyczną, która odnosi się do zdolności naszego układu nerwowego do wykrywania i reagowania na sygnały środowiskowe, takie jak pola elektromagnetyczne.
Niektórzy ludzie wydają się na przykład posiadać zdolność wyczuwania lub przeczuwania, że wkrótce nastąpi trzęsienie ziemi. Niedawno wykazano, że zmiany w polu magnetycznym Ziemi mogą być wykrywane około godziny, a nawet dłużej, przed wystąpieniem silnego trzęsienia ziemi.
Sa tez osoby, które zgłaszają szeroki zakres reakcji na pola elektromagnetyczne, takich jak bóle głowy, zawroty głowy oraz trudności z koncentracją lub pamięcią. Niektóre osoby opisują również zmęczenie i osłabienie, a także zaburzenia snu, takie jak bezsenność.
Innym przykładem wrażliwości energetycznej jest poczucie, że ktoś nas obserwuje lub się w nas wpatruje. Ta zdolność występuje u większości ludzi.
Trzeci typ intuicji to intuicja nielokalna, która odnosi się do wiedzy lub przeczucia czegoś, czego nie można wyjaśnić ani wcześniejszą (świadomą lub zapomnianą) wiedzą, ani sygnałami pochodzącymi z otoczenia.
Przykładami intuicji nielokalnej są sytuacje, gdy rodzic wyczuwa, że coś dzieje się z jego dzieckiem znajdującym się wiele kilometrów dalej, albo powtarzające się i trafne przeczucia przedsiębiorców dotyczące czynników wpływających na podejmowanie skutecznych decyzji biznesowych.
Zgodnie z tą koncepcją zakłada się, że tego rodzaju intuicyjne postrzeganie wiąże się z połączeniem z nielokalnym polem informacji, wykraczającym poza zwykłą świadomą percepcję.
Przyjmuje się, że takie źródło intuicyjnych informacji umożliwia przedsiębiorcy dostęp do wiedzy o przyszłych możliwościach - czyli do informacji dotyczących nielokalnych zdarzeń, które są odbierane i przetwarzane przez mózg, serce oraz autonomiczny układ nerwowy.
Ta ukryta (niejawna) informacja nie jest, według autorów, dostępna poprzez chłodne procesy poznawcze leżące u podstaw rozumowania i logiki.
Pojęcie nielokalności wywodzi się z fizyki kwantowej.
W artykule “Electrophysiological Evidence of Intuition: Part 1. The Surprising Role of the Heart” (THE JOURNAL OF ALTERNATIVE AND COMPLEMENTARY MEDICINE Volume 10, Number 1, 2004, pp. 133–143) opisane zostały badania w tym zakresie stanowiące kontynuację prac McCraty'ego, Radina i Bradleya, którzy wcześniej znaleźli dowody sugerujące istnienie intuicji nielokalnej.
Uczestnikom prezentowano za pomocą komputera losowo wybrane obrazy o charakterze neutralnym lub emocjonalnym. Wyniki wykazały istotne reakcje w ciele 4,5 sekundy przed pojawieniem się obrazu. Oznacza to, że różnice w sygnałach fizjologicznych pojawiały się jeszcze, zanim komputer losowo wybrał obraz, który miał zostać pokazany uczestnikowi.
Przeczucie w brzuchu
W niemal każdej komórce naszego ciała, a szczególnie w trzech mózgach: jelitowym, serca i głowy, znajdują się neurony, które odbierają i przetwarzają dane. Wyrażenie „przeczucie w brzuchu” nie jest jedynie metaforą; odzwierciedla ono rzeczywistą drogę fizjologiczną łączącą mózg i układ pokarmowy.
Oś jelito–mózg to dwukierunkowa sieć komunikacyjna obejmująca centralny układ nerwowy, jelitowy układ nerwowy (czasami nazywany „drugim mózgiem”) oraz sygnalizację hormonalną i immunologiczną.
Nerw błędny stanowi jedną z głównych dróg tej komunikacji, przekazując informacje z jelit do mózgu.
W książce „The Second Brain” Michael D. Gershon pisze, że jelitowy układ nerwowy może, jeśli zdecyduje, samodzielnie przetwarzać dane odbierane przez swoje receptory czuciowe. Na podstawie tych danych może również uruchamiać zestaw efektorów, nad którymi sprawuje wyłączną kontrolę.
Jelitowy układ nerwowy nie jest więc niewolnikiem mózgu, lecz raczej przekornym, niezależnym bytem w organizacji nerwowej organizmu. Jest buntownikiem — jedynym elementem obwodowego układu nerwowego, który może zdecydować, że nie będzie wykonywał poleceń mózgu ani rdzenia kręgowego.
Pojawiające się badania sugerują, że mikrobiom jelitowy może nawet modulować zachowania intuicyjne poprzez wpływ na układy neuroprzekaźników i funkcjonowanie mózgu. Chociaż jest to nadal obszar intensywnych badań i odkryć, oś jelito–mózg dostarcza biologicznego wyjaśnienia, dlaczego intuicję często odczuwamy fizycznie właśnie w obrębie układu pokarmowego.
Mózg serca
W 1991 roku pionier neurokardiologii, dr J. Andrew Armour, wprowadził termin „mózg serca”. Twierdził on, że serce posiada złożony, wewnętrzny układ nerwowy, który można uznać za rodzaj mózgu.
Dziś, ponad pół wieku po rozpoczęciu badań przez małżeństwo Laceyów, wiemy o sercu znacznie więcej: Sieć neuronalna mózgu serca umożliwia mu działanie niezależnie od mózgu znajdującego się w czaszce - pozwala uczyć się, zapamiętywać, podejmować decyzje, a nawet odczuwać i odbierać bodźce. Odkryto również, że przepływ informacji z serca do mózgu jest większy niż przepływ informacji z mózgu do serca. Wewnętrzny układ nerwowy serca (tzw. „mózg serca”) przekazuje informacje do mózgu znajdującego się w czaszce, tworząc dwukierunkowy system komunikacji między sercem a mózgiem. Serce podejmuje też wiele decyzji samodzielnie. Serce wysyła sygnały emocjonalne i intuicyjne, które pomagają kierować naszym życiem, koordynuje i synchronizuje wiele układów organizmu, umożliwiając ich harmonijne współdziałanie.
Postrzeganie rzeczywistości 2D versus 3D
Wracając do tego, że intuicja w dużym stopniu opiera się na nieświadomym przetwarzaniu poznawczym - niezwykłej zdolności mózgu do przetwarzania informacji poza zasięgiem świadomej uwagi, możemy dojść do wniosku, że działanie wyłącznie „od szyi w górę” ogranicza pole widzenia.
Można by to porównać do patrzenia w rzeczywistości 2D versus 3D. Nasze świadome myślenie (umysł) jest w stanie wychwycić tylko 40 bitów informacji na sekundę – dźwięk, głos, oświetlenie… Podświadomość natomiast odbiera 20 milionów bitów informacji na sekundę – odczytuje gesty, przesyła sygnały poprzez odczucia w brzuchu, sercu, gardle…
Intuicja łączy nas z naszym otoczeniem do tego stopnia, że możemy wyczuć, co się dzieje w przestrzeni. Jeśli nie dostrajamy się do całego naszego doświadczenia, to ograniczamy dane, które do nas docierają.
Einstein powiedział: „Intuicyjny umysł jest świętym darem, umysł racjonalny jest jego wiernym sługą. Stworzyliśmy społeczeństwo, które szanuje służbę, a zapomina o darze”.
Jeśli tkwimy w głowie, to mamy tylko dwa miejsca, w których się znajdujemy: przeszłość lub przyszłość. Nie ma nas w tym momencie. A jeżeli nas nie ma w obecnej chwili, to nie jesteśmy dostępni dla informacji, które do nas dopływają.
Intuicja a emocjonalny impuls
Czasem łatwo jest pomylić intuicję z emocjonalnym impulsem. Podczas gdy głos intuicji jest spokojny, krótki i jasny i przynosi uczucie ulgi, impuls emocjonalny jest chaotyczny, natarczywy i połączony z uczuciem spięcia.
Żeby korzystać z intuicji, warto nauczyć się nabierać dystansu do własnych schematów myślenia, rozpoznawać własne emocje, zanim staną się impulsem, rozwijać samorefleksję i świadomość procesu podejmowania decyzji.
Korzystanie z własnej intuicji staje się procesem nauki albo raczej - oduczania się tego, co ją hamuje: jeśli utkwimy w racjonalnym umyśle, przegapimy informacje, które nie mają nic wspólnego z analizą finansową.
Silne emocje, takie jak strach, paraliżują głos intuicji. Również zauroczenie kimś może ten głos osłabić. Innym przykładem jest wątpliwość co do siebie – kwestionowanie tego, co czujemy, dlatego, że może ktoś inny wie lepiej.
Również nasze ego może blokować ten głos – dla kogo działam? Dla siebie kosztem ogółu? Czy dla ogółu?
Wysłuchanie głosu intuicji wymaga też zatrzymania się – nieustanne zabieganie powoduje, że nasza uwaga jest wszędzie, tylko nie w nas. A ten głos wyłania się z wewnątrz i prosi o wysłuchanie. Zrelaksowany system nerwowy, uwaga skierowana do wewnątrz, kontakt z własnym ciałem... To właśnie odróżnia lidera przyszłości od lidera przeszłości.
